Weblogs en journalistiek

Vrijdag 19 November 2004 om 11:49

Donderdag tekende zich tijdens de discussieavond van de sectie Internet van de NVJ opnieuw de tweedeling af die me al eerder was opgevallen, jaren geleden, toen ik voor het eerst een avond van de sectie bijwoonde. Aan de ene kant is daar de eerbiedwaardige Nederlandse Vereniging van Journalisten, waaraan 'echte journalisten' een percentage van hun jaarinkomen afdragen om te waken over hoogstaande journalistieke thema's als de persvrijheid, het principe van hoor en wederhoor, het journalistieke verschoningsrecht - allemaal echte en relevante onderwerpen. Aan de andere kant is er het internet, waar Jan en alleman z'n eigen weblogje kan bijhouden en z'n eigen kijk op de werkelijkheid kan geven, ongehinderd door journalistieke mores maar gelezen door een duizendkoppig publiek. De deze avond aanwezige 'echte internetjournalisten' als Peter, Lars en Tonie leven dagelijks in dat spanningsveld. Ik had verwacht dat beide groepen in de loop der jaren naar elkaar toe zouden zijn gegroeid (de 'echte journalisten' wat dynamischer, meer ingespeeld op de technische mogelijkheden, de 'echte internetjournalisten' wat meer geprofessionaliseerd), maar er lijkt weinig te zijn veranderd. Men coëxisteert vredig naast elkaar, en ieder heeft zijn eigen modus operandus gevonden zonder veel merkbare beïnvloeding over en weer.


De meeste weblogs mogen dan geen journalistiek volgens de regelen der Kunst bedrijven, maar ze zijn wel een bron van informatie en vermaak voor een groeiend publiek - een publiek dat blijkbaar waarde hecht aan de persoonlijke visie van een individu, daar andere visies naast legt en uiteindelijk zijn eigen mening vormt. Een publiek dat vaak en graag gebruik maakt van de mogelijkheid te participeren en reageren, weet om te gaan met ruwe broninformatie en de snelheid en informele 'tone-of-voice' van een weblog prefereert boven de klassieke journalistieke producten. Een publiek dat niet meer uitsluitend consumeert, maar een actievere positie inneemt ten opzichte van het nieuws. Een publiek ten slotte, dat van de leveranciers van dat nieuws geen uitgebalanceerde reportage verwacht: geen voorgekookte hap die voorschrijft hoe men ergens over dient te denken, maar een zorgvuldig geselecteerd stapeltje bronnen, zonder waardeoordeel anders dan de betrouwbaarheid van de bron. Het weblog concept sluit blijkbaar goed aan bij deze veranderende nieuwsbehoefte. Waarom omarmt de journalistiek het weblog als genre dan niet?


In reactie op een van de stellingen (dat journalisten te belazerd waren om te moderniseren) zei ik dat ik me er inderdaad over verbaasde dat maar heel weinig journalisten werkelijk gebruik maken van de mogelijkheden die het internet ze biedt om het publiek ook daadwerkelijk beter te informeren. Publiceer je artikel ook op internet en plaats je bronmateriaal erbij, was mijn suggestie: niet alleen verleng je daarmee de lifecycle van je werk (Google heeft een bijna oneindig geheugen, terwijl in de krant de volgende dag de vis wordt verpakt en radio nog vluchtiger is dan de term 'ether' al doet vermoeden), maar je stelt bovendien je lezers in staat meer informatie te verzamelen via jouw linkjes en bronmateriaal. Immers, daar is veel meer te vinden dan datgene wat je als journalist uiteindelijk hebt geselecteerd voor je artikel. In die selectie speelt je eigen achtergrond mee, waarmee de waarheid die je hebt gevonden *jouw* waarheid is - en niet noodzakelijkerwijs *mijn* waarheid, om over *de* waarheid nog maar te zwijgen.


Een weblog is, zo betoogde mijn Belgische buurman, niet meer dan een stuk gereedschap - net als een blocknote en pen. Het gaat erom wat je met dat gereedschap doet. Dat ben ik ten dele met hem eens. Een weblog is niet intrinsiek 'wel of niet journalistiek', het is de maker die bepaalt wat hij doet met de middelen die hem ter beschikking staan. Tegelijk is daar echter het fenomeen van de veranderde nieuwsvraag, en ik constateer dat het weblog als genre (we-media, participatieve journalistiek: interactie met de lezer) daar goed op aansluit en bij gevolg in hoog tempo zijn plaats in het journalistieke landschap verovert. Volgens mij krijgen de weblogs die kans omdat de traditionele media geen beter antwoord weten te formuleren op die veranderde behoefte, en evenmin zelf echt op de weblogtrein durven te springen. Eigenlijk gaat deze discussie wat mij betreft dan ook helemaal niet over weblogs, maar over hoe de journalistiek omgaat met de veranderende vraag van het publiek en de technische mogelijkheden van het Internet.


Francisco van Jole zette vervolgens in volle ernst een hopeloos gedateerde karikatuur van een journalist neer. Francisco's ogen schoten vuur: zijn taak was juist die waarheidsvinding, en het publiek moest beschermd worden tegen het geraaskal van zijn bronnen. Als professionele journalist was hij zeer capabel in het filteren van de relevante informatie, een taak die niet aan gewone mensen kon worden overgelaten. Het openbaarmaken van bronmateriaal diende daarom geen enkel doel: dat werkt alleen maar verwarrend, men moet gewoon vertrouwen dat wat de journalist schrijft de Waarheid, de Hele Waarheid en niets dan de Waarheid is. Controle daarop is voor het publiek niet nodig.


Ook de correcties die via weblogs op de berichtgeving in de mainstream media komen konden op weinig sympathie rekenen. Het incident met Radio 1, dat eerder deze week per abuis een verkeerde forumnickname (Rifo79) aan Mohammed B vastkoppelde, wat al snel werd weerlegd via weblogs, was een goede illustratie. Als die rare weblogs nou niks hadden gezegd, was iedereen het allang weer vergeten geweest. Nu kreeg het opeens veel meer aandacht en is het tot overmaat van ramp nog jaren via Google terug te vinden. Toen kwam opeens een omgekeerd Calimero effect ter tafel: de mainstream media zouden op hun beurt niet kunnen schrijven over fouten van weblogs (stel je voor: 'geenstijl schreef gisteren zus of zo, maar dat is niet waar want...'), en dat is niet eerlijk.


Onduidelijk bleef waarom dat niet zou kunnen of niet eerlijk zou zijn: als het gaat om de impact op het nieuws en de publieke opinie kun je je in ernst afvragen wiens rol daarin groter is, die van de mainstream media of die van de weblogs. Van Jole's schampere opmerking dat Raed's publiek 'op zijn hoogtepunt' slechts 5000 bezoekers per dag omvatte, 'waarvan de helft journalisten', is niet alleen kleinerend naar Raed maar tevens een schot in eigen voet: ik garandeer hem dat Radio Online in elke willekeurige week minder dan 17500 (5000 / 2 * 7) journalisten weet te trekken, en daarmee beduidend minder directe en indirecte invloed op de berichtgeving en publieke opinie heeft.


De tomeloze zelfoverschatting van de mainstream media waar het gaat om hun relevantie en bereik neemt bijkans groteske vormen aan. Van Jole twijfelde openlijk aan de impact van de weblogs bij het verspreiden van het nieuws over de verwijdering van de 'Gij zult niet doden' tekst. Volgens hem was dat nieuws vooral zo snel verspreid doordat hij 'bevriende journalisten' had gebeld. Tekenend, het idee dat je met een clubje vrienden de publieke opinie kunt beheersen. Maar de tijden zijn veranderd. Over de inbreng van weblogs in de verspreiding hoef je echter niet te twijfelen, immers: meten is weten (als je weet wat je meet). Analyseer de logfiles van de webserver waar het betreffende filmpje op staat en je weet het. De hits die via een link zijn gekomen laten zich dankzij de referrers makkelijk toebedelen aan hun bron, de niet te traceren hits gooi je op een hoop, deel je door het getal van de mainstream media die er aandacht aan gaven (desgewenst breng je op basis van de timestamps nog een verfijning aan) en je kunt zó een top tien samenstellen van media die van belang zijn geweest bij de verspreiding van het nieuws. Van de mensen die ik erover sprak had niemand het via de traditionele media vernomen: allemaal via een van de tientallen weblogs die het oppikten.


Waarom ik zo resoluut spreek? Vanwege mijn ervaring met artikelen en advertentie in de mainstream media en hun impact op bezoekerstatistieken. Als Bob linkt naar een filmpje op ditmoetjezien.nl levert dat een duidelijker piek in m'n grafiekjes op dan een advertentieregel op TV, en als ik link naar pastor.nl doet dat meer voor de statistieken van die site dan een redactioneel artikel van een halve pagina in Trouw. Eenvoudig meetbaar - en verklaarbaar. Nu zijn bezoekersaantallen ongetwijfeld niet recht evenredig aan de naamsbekendheid, maar dat er een hechte relatie tussen die twee bestaat is wat mij betreft evident.


Vergis je dus niet in de slagkracht van een weblog! Bedrijven zijn zich daar ondertussen zeer van bewust, zoals ik tot mijn verdriet merkte toen de directie van een grote klant mij verzocht een post op Kole's Queeste te verwijderen. Wie via Google op een van hun meest spraakmakende, kapitalen aan PR geld verslindende projecten zocht kwam als eerste zoekresultaat een posting van mij tegen - tussen neus en lippen door had ik de naam van het project genoemd in een technisch verhaaltje over distributiemethoden. En de journalisten die hen benaderden over het project in kwestie refereerden naar mijn logje in plaats van naar hun eigen persberichten... Natuurlijk heeft dat meer te maken met Google's pageranking technologie dan met de reikwijdte van Kole's Queeste gemeten in absolute aantallen. In deze tijd speelt de doorzoekbaarheid van een uitgave echter een grotere rol dan de oplage in termen van gedrukte exemplaren of dagelijkse bezoekers. De technische oorzaak is in dit opzicht niet zo relevant - het is het praktische resultaat dat telt. En als zelfs een klein, onbeduidend logje als Kole's Queeste dit effect heeft - hoeveel groter is dan de impact van geenstijl.nl, sargasso.nl, aboutblank.nl en noem ze maar op? Ontkennen helpt niet, bagatelliseren evenmin, er tegen vechten al helemaal niet. De journalistiek moet dit fenomeen juist aangrijpen en uitbuiten.


Raed kwam met een mooie vergelijking. Hij is architect, en vertelde over het Crystal Palace in Londen. Een schitterend gebouw - maar ontworpen door een tuinman. De architecten van die tijd riepen om het hardst dat het geen gebouw was, omdat het niet was ontworpen door een architect. Na verloop van tijd zagen ze in dat dat natuurlijk onzin was: het was wel degelijk een gebouw, een spraakmakend, fenomenaal mooi gebouw zelfs. Uiteindelijk leidde de discussie tot een revolutie binnen de architectuur, een lossere ontwerpstijl, een nieuwe kijk op de relatie tussen vorm en functie en een grotere variatie.


Laten we hopen dat de grassroot media hetzelfde effect hebben op de journalistiek!


(Deze tekst was onderdeel van mijn eerdere posting over de NVJ-avond, nu apart gezet om het onderwerp beter af te bakenen)

Naar de voorpagina | E-mail GJ | acht reacties
Gebruikte Tags: , , , ,

Reisgenoten

gravatar for Carlos

Dank voor deze nuttige uiteenzetting van die bewuste avond.

Carlos (URL) · 22-11-’04 13:28 · Reageer op Carlos

gravatar for ouwereus

Een zeer verhelderend stuk. Over die grote slagkracht, kunnen we binnenkort het fenomeen weblogmarketing verwachten?

ouwereus (URL) · 23-11-’04 14:49 · Reageer op ouwereus

gravatar for Arr

@ouwereus

Axe heeft volgens mij al eens iets gedaan met een weblog, weet niet meer precies wat, het stond op GS volgens mij.

Arr · 23-11-’04 16:20 · Reageer op Arr

gravatar for Apenkoning

Jammer dat de loggers zelf die avond niet dit verhaal konden houden. Verder Amen tot de tweede macht!

Apenkoning ( E-mail ) (URL) · 23-11-’04 17:14 · Reageer op Apenkoning

gravatar for Pheser

Van Jole is niet eens een comment waard, maar ik doe het toch :)

Pheser (URL) · 24-11-’04 17:27 · Reageer op Pheser

gravatar for Verbal Jam

Een heel goed stuk met eindelijk eens een originele beschouwing van het onderwerp. Ik heb ‘t met veel interesse gelezen.

Verbal Jam (URL) · 24-11-’04 21:23 · Reageer op Verbal Jam

gravatar for Marco

Interessante tekst. Jammer dat de rechterkant er helemaal vanaf valt. Misschien eens even naar (laten) kijken, zodat eea wat leesbaarder wordt ….

Marco · 24-01-’05 10:56 · Reageer op Marco

gravatar for Gert Jan
In reactie op : Misschien eens een echte browser gebruiken, die geen last heeft van CSS-bugs? ;-) Gert Jan ( E-mail ) (URL) · 24-01-’05 11:04 · Reageer op Gert Jan



Verder lezen?

Klik op een van onderstaande 'tags' (indien aanwezig) om snel andere artikelen over dat onderwerp op KolesQueeste te vinden.

Gebruikte Tags: , , , ,

Gebruik de interne zoekmachine om KolesQueeste te doorzoeken:


Gebruik Google om KolesQueeste of de rest van het Internet te doorzoeken:

Reageer

Word even een reisgenoot en geef uw reactie:

(optioneel veld)
(optioneel veld)
Geautomatiseerde spam is een plaag, beantwoord daarom deze simpele vraag.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.

P.S. Wil je een eigen plaatje naast je reactie? Registreer je emailadres dan op Gravatar.com!