Vloeibare kerk

Zondag 20 Augustus 2006 om 19:47

Ik denk dat we het hier hebben over de groeiende toekomstige manier van kerk-zijn, waarbij het niet meer draait om deel te zijn van een bepaalde kerk, maar waarin kerk veranderd is in het werkwoord ‘kerken’. Waar mensen deel zijn van verschillende netwerken, waarin ze samen op diverse manier Jezus en Zijn koninkrijk zoeken, vinden en volgen. Mensen die deel zijn van een groep die sterk is in aanbidding, deel zijn van een groep die sterk is in missie en deel zijn van een groep die sterk is in gemeenschap.

Matthijs Vlaardingerbroek bereidt de bezoekers van Flevo voor op de kerk van de toekomst. Zijn visie op Christen-zijn, navolger-van-Christus-zijn, ligt heel dicht bij de mijne, dat had ik al vaker gemerkt. Op dit punt twijfel ik even of onze ideeën hier uiteen gaan lopen, of dat hij eenvoudigweg verder voorop loopt.

Misschien is het goed om hier bij te melden dat mijn kijk op de kerk op z'n minst duaal is. Als we het hebben over de kerk als organisatievorm, als instituut, ben ik uitermate kritisch - omdat dat allemaal mensenmaat is. Waar het gaat over de kerk als lichaam van Christus, als organische gemeenschap van mensen die Hem willen navolgen, ben ik uitermate hoopvol - omdat dat Gods werk is.

Zodra een gemeenschap van mensen - hoe goddelijk ook hun inspiratie en hoe verheven ook hun doel - qua grootte een bepaalde kritische grens overschrijdt, is een organisatiestructuur nodig om de boel bij elkaar te houden. Net zoals een levend organisme een skelet nodig heeft zodra het enige omvang krijgt om de zwaartekracht te kunnen trotseren en de vitale organen te beschermen. Dat is voor mij een 'fait a compli'. De enige vraag is welke vorm dat geraamte moet krijgen; dat van een kat, van een beer, of van een rhinoceros, of...

De keuzes die we daarin maken bepalen in hoge mate de beweeglijkheid van het organisme. Past het geraamte niet bij het organisme, dan belemmert het de beweging meer dan dat het die ondersteunt. Een andere valkuil is dat de structuur niet een te groot en belangrijk deel van het lichaam mag worden. Geraamtes zijn uit hun aard en functie statisch en onbuigzaam: als het skelet gaat overheersen wordt het een spreekwoordelijke dooie boel.

De logische consequentie van het voorgaande is dat Matthijs' vloeibare kerk mij uitsluitend haalbaar lijkt bij heel compacte gemeenschappen. Zodra de gemeenschap groeit neemt ook de viscositeit toe, tot alles stilstaat. In onze wereld zijn compacte organisaties synoniem aan sterk gespecialiseerde organisaties: om te overleven in een veld dat wordt gedomineerd door grote spelers dien je je te onderscheiden en dat kun je als kleine partij alleen realiseren door te excelleren in een niche.

Mijn worsteling met het instituut kerk gaat er echter steeds vanuit dat we uiteindelijk over één gemeenschap praten, die pluriform en veelkleurig is. Dezelfde holistische basis die onder mijn missionaire visie ligt, pas ik ook toe op mijn ideeën over de gemeenschap van Christus. Aanbidding, missie en gemeenschap zijn wat mij betreft geen speerpunten waarop een kerk zich moet specialiseren, maar gelijkwaardige aspecten van kerkzijn. Ik ben ervan overtuigd dat een kerk aan al die aspecten aandacht moet geven en moet waken voor een goede balans daartussen om gezond te blijven, in plaats van zich specifiek te richten op één aspect. In dat opzicht zit ik redelijk op een lijn met Rick Warren, die stelt dat de gemeente "moet groeien in warmte door het vormen van een gemeenschap, in diepte door discipelschap, in kracht door aanbidding, in breedte door bediening en in omvang door evangelisatie.” In Handelingen 2:42-47, Efeze 4 en Johannes 17 vindt Warren daarvoor een redelijke onderbouwing.

Die balans bewaken is eenvoudiger gezegd dan gedaan. Toch denk ik dat we die uitdaging niet uit de weg mogen gaan. De kerk heeft volgens mij als gemeenschap van gelovigen een rol in het plan dat God voor ieders leven heeft; sterker, ik ben ervan overtuigd dat Hij ons zowel individueel als collectief daarbij wil inschakelen. Door werkelijk een naaste te zijn kunnen we de mensen die God op onze weg plaatst meenemen op de weg naar het Leven. Al eerder kwamen hier de Vier B's ter sprake die de route markeren, vier stappen waarmee een mens tot God komt - en bij elke stap is een rol weggelegd voor de gemeente, het lichaam van Christus.

De eerste B is van Blessed: Gods zegen ervaren. Onze rol als christenen daarbij is het uitdelen van al het goede dat we van God hebben gekregen. Gods zegen ontvangen en doorgeven. De tweede B is van Belong: als zoeker ervaren dat je erbij hoort, dat je welkom bent in het huis van God. Wij kunnen daar actief aan meehelpen door gastvrij te zijn, relaties op te bouwen en iedereen bij het gemeenteleven te betrekken, zodat mensen zich bij ons werkelijk thuis kunnen voelen en met ons samen willen optrekken. Dan de B van Believe: als iemand gaat geloven, kunnen we hem of haar helpen om te groeien in de relatie met God. Door de zondagse vieringen, door kringen, door persoonlijke begeleiding. En tenslotte Behave: God verandert mensen! Als God in je leven komt, wordt je een nieuw mens. En we kunnen elkaar helpen in het zoeken naar de juiste levenshouding, een houding die past in het leven met God, ruim baan makend voor de werking van de Heilige Geest.

Bij elk van die B's toont de kerk een ander facet, een andere zijde van haar identiteit. Alle vijf voornoemde groeirichtingen hebben daarbij hun plaats: des te belangrijker is het om de balans te bewaren. Ook als het moeilijk wordt, bijvoorbeeld omdat de gemeente intern sterk verdeeld is over bepaalde zaken, is het essentieel dat we beide bovenstaande aspecten (de ontwikkeling van de gemeenschap, én de ontwikkeling van het individu) in het oog blijven houden.

Ik vind het heel boeiend om Matthijs' visie hier naast te houden. Misschien maakt de schaalgrootte een verschil, naast de eigen dynamiek van de fase waarin een gemeente verkeert. Ik kan me zo voorstellen dat een gemeentestichter heel andere afwegingen maakt dan de missionair ouderling van een 35 jaar oude gemeente met 600 leden. Hoe dan ook, genoeg om weer over na te denken.

Update: lees ook Matthijs' reactie!

Naar de voorpagina | E-mail GJ | vier reacties
Gebruikte Tags: , , ,

Reisgenoten

gravatar for terp

Feel you!

terp ( E-mail ) (URL) · 21-08-’06 00:25 · Reageer op terp

gravatar for Dave

Hoi GJ,

Interessante zaken! En erg belangrijk om over na te denken. Form vs. function etc. Ik lees ook al een poosje Matthijs’ blog. Zijn visie op ‘de kerk als water’ biedt een tof ‘uitgangspunt’ voor discussie. Ik geniet van de manier waarop Matthijs verhalen vertelt. Beelden spreken. Wist Jezus alles van af.

Toch: ik denk dat we er voor moeten waken niet alles ‘uit te beredeneren’ aan de hand van een analogie. Uiteindelijk (althans in de algemeen Protestants/Evangelische benadering :-) ) is het Woord van God (Letter en Geest) toch het eerste uitgangspunt en niet een tot-de-verbeelding-sprekende analogie?

De Bijbel vertelt mij bijzonder weinig over de ‘vorm’ en structuur van de Kerk. Veel zaken die wij erin lezen zijn dan ook oftewel uit de context gelezen, of slechts een heel beperkte interpretatie. Blijkbaar heb je gelijk en zijn wij als mensen geneigd zaken ‘vast te leggen’.

Waar de Bijbel (en Jezus zelf ook) echter wel heel duidelijk over is zijn de ‘attitude’ aspecten. Niet de ‘formele’, institutionele zaken, maar de ‘functionele’ aspecten van de eerste mensen van De Weg. Waar de Bijbel spreekt over de K(k)erk (universeel en lokaal) is dat inderdaad in organische termen: het Lichaam van Jezus, de Bruid van Jezus, de Kudde, etc.

“Een geraamte moet passen bij het organisme”, zeg je. Maar is er niet slechts 1 ‘organisme’: het Lichaam van Jezus? Is de vorm, de structuur, het ‘instituut’, slechts een bijkomende noodzakelijkheid? Of moeten we de vorm ook juist meer ‘functioneel’ zien. Een gemeenschap van volgelingen van Jezus zal toch een vorm aannemen die dit ‘ondersteunt’?

Een skelet is met name ondersteunend en moet dat ook altijd blijven. Zodra het skelet op de voorgrond komt te staan komt automatisch het Lichaam ‘gevangen’ in een kooi van botten. “Een geraamte is statisch” zeg je, maar: (om toch door te gaan in de analogie :) ) een geraamte is organisch, deel van het lichaam en ‘groeit mee’. Een geraamte past zich wel degelijk aan. Een geraamte ‘dient’ het lichaam.

Ik denk dat deze discussie uiteindelijk terugvoert naar de basis van de menselijke arrogantie: het vergeestelijken van de ‘bijzaken’. Het ‘aanbidden van de dienstknecht’. Het ontwijken van de persoonlijke uitdaging van Jezus: “volg mij”.

Anyway, ik schrijf alweer veel te veel ;-)
Bedankt voor de discussie: het stimuleert mij weer om niet al teveel lange reacties op weblogs te schrijven en meer na te denken over wat het volgen van Jezus in mijn buurt/tijd nu eigenlijk betekent. :-)

ps: De vloeibare Kerk alleen haalbaar in compacte gemeenschappen? Ja misschien wel. Maar in deze Internet tijd weten we ook wel dat er meer ‘grote vormen’ denkbaar zijn dan ‘de grote Dino’. Ik vraag me af of deze wereld wel “gedomineerd wordt door grote spelers”. OSS vs. Microsoft? Weblogs vs de papieren kranten? Digg vs. enz..

Hoe zie jij de ‘huiskerk’ in China, de cell-kerken in zuid amerika? De emerging churches in de VS? en (daar zijn we weer terug bij af): het Lichaam van Christus? Waarom zou de kleine gemeenschap zich ‘moeten onderscheiden door te excelleren in een niche’? Waarom zouden we uberhaupt moeten onderscheiden, of excelleren? Het is maar hoe ‘breed’ je kijkt naar de Kerk (ik ben benieuwd naar je visie op Kerk vs. Koninkrijk).

Dave ( E-mail ) (URL) · 22-08-’06 21:39 · Reageer op Dave

gravatar for Gert Jan
In reactie op : In het verleden classificeerde ik de kerk (als organisatiestructuur) wel eens botweg als ‘noodzakelijk kwaad’. Dat viel niet altijd even goed, vandaar dat ik het nu wat genuanceerder probeer te vertellen ;-)

De alternatieven die opduiken (het enkele feit dat wereldwijd naar alternatieven wordt gezocht, geeft al aan dat het traditionele model niet meer voldoet) bekijk ik met grote belangstelling. Het cellenmodel, het kleine-kringmodel, de emerging churches… stuk voor stuk hebben ze hun waarde en hun valkuilen, waarbij de meest voor de hand liggende valkuil in mijn beleving is dat het model te belangrijk wordt. Jaren geleden werden geografisch bepaalde kleine kringen als oplossing gezien voor de stagnerende gemeenteopbouw in onze gemeente. Maar modellen zijn slechts vormpjes. Ze faciliteren, en niet meer dan dat. In het beste geval ondersteunt een organisatievorm de geestelijk groei. Het is echter nooit de bron van die geestelijke groei: een goede structuur leidt niet uit zichzelf tot een bloeiende gemeente, terwijl omgekeerd een verkeerde structuur het geestelijk leven wel kan doodslaan. Daarom vind ik wel het toch belangrijk!

Wat betreft de ‘grassroot’ organisatievormen; ik ben daar op zich positief over. Tegelijk moeten we realistisch blijven: van OSS tot politiek, we zijn nog ver af van een werkelijke invloed van dergelijke initiatieven. John Kerry’s draft kwam voort uit een grassrootsmovement – maar in de verkiezingen liep het mis. OpenOffice, Mozilla FireFox, Ubuntu – allemaal schitterende producten, goed bedacht en goed uitgevoerd, gebruikt door hordes mensen, maar kijk je naar de impact op de totale groep van computergebruikers, dan is het kruimelwerk.

Begrijp me goed, ik wil het belang van compacte geloofsgemeenschappen niet onderschatten, hun impact op de levens van de mensen in hun omgeving kan fantastisch zijn. Maar we hebben geen volkstuintje om te oogsten, maar gigantische witte velden! Misschien ben ik gewoon te ongeduldig…

Gert Jan (URL) · 23-08-’06 11:26 · Reageer op Gert Jan

gravatar for Mutti

Kerk zijn… zou een streelgebaar moeten zijn…

En al het zoeken naar veranderingen, zie ik, nog steeds, als een zeer lange kramphouding naar heel krampachtig zoeken naar… Ja, naar wat eigenlijk?
Meer zieltjes?

Hou het maar bij zaaien, ieder op z’n eigen manier… Alleen God kan het zaad laten groeien. Niet wie plant of begiet is belangrijk, maar wie voor de groei zorg, en dat is God (1 Kor. 3:7)

Mutti (URL) · 23-08-’06 14:43 · Reageer op Mutti



Verder lezen?

Klik op een van onderstaande 'tags' (indien aanwezig) om snel andere artikelen over dat onderwerp op KolesQueeste te vinden.

Gebruikte Tags: , , ,

Gebruik de interne zoekmachine om KolesQueeste te doorzoeken:


Gebruik Google om KolesQueeste of de rest van het Internet te doorzoeken:

Reageer

Word even een reisgenoot en geef uw reactie:

(optioneel veld)
(optioneel veld)
Geautomatiseerde spam is een plaag, beantwoord daarom deze simpele vraag.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.

P.S. Wil je een eigen plaatje naast je reactie? Registreer je emailadres dan op Gravatar.com!