Over framing, grappige Facebook quizjes en duistere posts

Donderdag 24 November 2016 om 15:14

Twee meiden gaan er vandoor en belanden via Spanje in Portugal. Ze zijn in het gezelschap van een man met, zo wordt er uitdrukkelijk bij gemeld, de Nederlandse en de Marokkaanse nationaliteit. Zelfs op Teletekst, waar je toch moet woekeren met de ruimte, vinden ze die dubbele nationaliteit zo belangrijk dat ze het in de pagina weten te proppen.

De xenofobe onderbuiken spelen op, generalisaties en stereotiepen bepalen het gesprek. Wilders grijpt de gelegenheid aan om het bericht van Teletekst te twitteren, die ene zin nog even te herhalen en nog een keer #minderminderminder te kraaien. Waarom wachten tot we iets meer weten? De man heeft de Marokkaanse nationaliteit, *dus* is hij schuldig. Immers: hormonen, barbaren, jeweettoch? Minderminderminder. Check vooral ook even de replies op die tweet, dan zie je hoe feilloos Wilders de duisterste krachten van de samenleving weet te behagen.

Dan blijkt de zaak iets anders in elkaar te steken: de meiden zijn op eigen houtje op reis gegaan en de man in kwestie heeft ze niet ontvoerd maar is juist degene die de autoriteiten heeft gewaarschuwd. Ergo, 'de Nederlander is geen verdachte meer'. Ja, 'de Nederlander'. Geen woord meer over die dubbele nationaliteit. Absolute stilte over rechts, geen tweet van Wilders. En nee, dit is geen toeval. Bewust of onbewust werken de media zo mee aan framing.

Zodra je de kans ziet een negatief verband te leggen, doe je dat. Waar of niet waar is niet relevant, het gaat om het feitenvrij bespelen van de onderbuikemoties. En als iets niet meer in het frame past, laat je het gewoon weg. En zo vestigt zich langzaam maar zeker een even vals als spijkerhard beeld in het collectieve denken, want als je iets maar vaak genoeg herhaalt wordt het vanzelf waar.

Dat komt deels doordat de mens nu eenmaal zo in elkaar steekt: we hebben geleerd te overleven door ons te conformeren aan anderen, een gezamenlijke mores te ontwikkelen zonder daar al teveel vragen bij te stellen. Zo doen we dat nu eenmaal, dat is nu eenmaal traditie, daar moet je niet over zeuren maar 'gewoon doen'. Als iedereen het doet, moet het wel goed zijn en als iedereen het zegt, zal het wel waar zijn.

Daarom kostte het zo ontzettend veel tijd voor de slavernij werd afgeschaft, voor vrouwen stemrecht kregen, voor Zwarte Piet gewoon Piet wordt, om maar een paar zaken te noemen waar latere generaties met verwondering op terug (zullen) kijken. Daarom wordt fake-news, als het maar lang genoeg rondgalmt in je Facebook timeline, die zorgvuldig gefilterde hoogstpersoonlijke echokamer van gelijkgestemden, vanzelf waar.

Dat is ook de manier waarop de Brexit campagne slaagde, en hoe Trump de presidentsverkiezingen wist te winnen. Er is een Brits bedrijf, Cambridge Analytica, dat profielen opbouwt via Facebook. U kent ze wel, al weet u dat waarschijnlijk niet: het is het bedrijf achter veel van die ogenschijnlijk onzinnige 'quizjes' op Facebook. Welke Disney prinses ben je, welk Downton Abbey karakter ben je, wat is je ware leeftijd, ga zo maar door. Tussen allerlei triviale vragen door zitten vragen als 'voel je je veilig?', 'neig je politiek meer naar links of naar rechts?' en 'vind je verandering eng?'. Die antwoorden worden gecombineerd met de likes en dislikes die je op andere berichten geeft: volgens het bedrijf hebben ze zo gemiddeld 3000 'datapunten' per persoon verzameld, waarmee je een aardig beeld hebt van wat iemand beweegt.

Op basis van dat beeld serveerde de Trump campagne 'dark posts'; dat zijn berichten die alleen zichtbaar zijn voor een zeer specifiek publiek (in Facebook termen: 'micro audiences'). Ben je man, blank, bezit je een wapen, voel je je onveilig en leun je naar rechts, dan kreeg je een bericht tegen gun-control te zien. Ben je trots op je identiteit en bang voor verandering, dan kreeg je een anti-immigratie verhaal te zien. Ben je juist niet zo trots meer op je land, dan kreeg je een 'Make America Great Again'-post te zien en een oproep om te gaan stemmen. Ben je Latino of African-American en Democraat, dan kreeg je een filmpje dat vertelde dat stemmen verspilling van tijd is, omdat veel verkiezingsbeloftes niet worden waargemaakt. En zo waren er tientallen 'dark posts' voor 'micro audiences'.

Heel zorgvuldig kreeg iedere 'target' uitsluitend berichten te zien die pasten bij het beeld dat hij of zij van zichzelf en de wereld had, en boodschappen die een ander beeld toonden werden weggehouden. Zo krijg je een echokamer met een megafoon, waarin je niet meer kunt onderscheiden of iets echt wáár is, of iets wat je alleen maar als waarheid accepteert omdat het zo vaak en door zovelen gezegd wordt - want dat 'zo vaak en door zovelen' is dus dankzij die echokamer geen werkelijkheid, maar een zorgvuldig geregisseerde schijnwerkelijkheid.

In het geval van Cambridge Analytica is het rechts die die schijnwerkelijkheid regisseert: achter het bedrijf zitten mensen als Stephen Bannon, de zelfverklaard racist en voormalig opperhoofd van ultra-rechts nepnieuwssite Breitbart News die nu chief strategist van Trump is geworden. Maar ook aan de linkerkant van het politieke spectrum wordt desinformatie niet geschuwd. En niet alleen in de VS, hier in Nederland zijn dezelfde mechanismen aan het werk. Denk dus niet dat Social Media een eerlijker beeld van de werkelijkheid tonen dan traditionele media: het tegendeel is waar.

De enige remedie die ik zie, is daar af en toe een tegengeluid op laten horen. Een oproep zélf na te denken, zélf te onderzoeken, niet te papegaaien of na te apen; je bent geen beest, je bent een mens. Toon dat dan ook. Ga niet klakkeloos delen, maar verifieer eerst of het echt waar is. En kijk dan niet alleen wat mensen en sites die jouw mening versterken ervan zeggen, maar zoek ook verder. Check snopes.com, zoek op FactCheck.org, Google desnoods.

Of om er maar twee aanbevelingen van Paulus tegenaan te gooien: 'Onderzoek alle dingen en behoudt het goede' en 'Laat u niet overwinnen door het kwade, maar overwin het kwade door het goede'.

Naar de voorpagina | E-mail Gert Jan | Eén reactie

Reisgenoten

gravatar for Erwin

Broodnodige blootlegging van mechanismen, die weliswaar van alle tijden zijn maar inmiddels zó geraffineerd zijn, dat jouw oproep om zélf na te denken door nóg meer mensen geroepen mag worden! Bij “nieuws” stel ik me ook altijd de vraag: “who benefits?”. “Wiens agenda/wie heeft er voordeel bij wanneer de inhoud wordt geloofd?”.

Erwin · 05-01-’17 11:14 · Reageer op Erwin



Verder lezen?

Klik op een van onderstaande 'tags' (indien aanwezig) om snel andere artikelen over dat onderwerp op KolesQueeste te vinden.


Gebruik de interne zoekmachine om KolesQueeste te doorzoeken:


Gebruik Google om KolesQueeste of de rest van het Internet te doorzoeken:

Reageer

Word even een reisgenoot en geef uw reactie:

(optioneel veld)
(optioneel veld)
Geautomatiseerde spam is een plaag, beantwoord daarom deze simpele vraag.
Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.

P.S. Wil je een eigen plaatje naast je reactie? Registreer je emailadres dan op Gravatar.com!