(schets voor recensie in Opbouw, in een nummer waarin meerdere initiatieven rondom de psalmen aan bod komen)
Houten, 21 oktober 2009
De psalmen vertolken al duizenden jaren wat omgaat in het hart van de gelovige. Dat resulteert in een enorme rijkdom aan kleurschakeringen, een haast onoverbrugbare breedte van emoties… van stille aanbidding tot schorgeschreeuwde aanklacht, van vreugdejubel tot doodskreet. Wat de Psalmen verbindt is dat ze stuk voor stuk verhalen van de omgang van God met Zijn mensen en van de mensen met hun God - en dat ze gemaakt zijn als mezmoor, als spreekgezang bij snarenspel.
Het dubbelconcert van het Nederlandse Psalmen voor Nu en de Australische Sons of Korah benadrukte die eenheid in veelzijdigheid. Dezelfde psalmen resulteerden in soms heel verschillende interpretaties. Psalmen voor Nu opende met psalm 84, ‚Wat hou ik van uw huis’. Het is een publiekslieveling, ooit verschenen op de eerste cd van PvN, een opgewekte meezinger die vrijwel direct omarmd werd door de kerken en sindsdien met enige regelmaat opduikt in de zondagse eredienst. Dezelfde psalm kwam aan het eind van de avond terug bij Sons of Korah als verstild luisterlied. Ook psalm 121 kreeg zo twee verschillende interpretaties. Wonderlijk hoe dezelfde tekst tot zulke uiteenlopende resultaten kan leiden: deels het gevolg van artistieke keuzes, deels van verschillen in het ontstaansproces.
Psalmen voor Nu is een project dat wordt gedragen door een groep van zo’n twintig specialisten. De grondtekst is het uitgangspunt en de ambitie is alle 150 psalmen te berijmen in modern Nederlands, op nieuwe melodieën in de brede traditie van de popmuziek. Een team van hebraïci helpt bij de vertaalslag naar onze tijd en taal en maakt de dichter wegwijs in de taalkundige details van de psalm. De dichter gaat aan de slag om een berijming te maken en het resultaat wordt besproken, bijgeschaafd en gepolijst tot er een tekst ligt in modern, aansprekend Nederlands die tegelijk trouw is aan de oorspronkelijke inhoud van de psalm: een proces dat sterk lijkt op de totstandkoming van de psalmberijming in het liedboek voor de kerken of de nieuwe bijbelvertaling. Daarna neemt een componist het stokje over, opnieuw ingepraat door de grondtaalkenners, om een passende melodie te maken. Ook dat resultaat wordt besproken door het team. Door die werkwijze is de variatie in muzikale stijlen enorm. Van rock tot new wave, van poppy tot chanson. En hoewel ze daar niet specifiek voor bedoeld zijn, vindt een deel van de Psalmen voor Nu zijn weg naar de kerken.
Sons of Korah bestaat uit een harde kern van twee: zanger en gitarist Matt Jacoby en multi-instrumentalist (o.a. contrabas, gitaar, mandoline, piano) Rod Gear. De meeste muziek komt uit hun gezamenlijke koker, de teksten worden geschreven door Matt, theoloog en filosoof. Zijn doel is de psalmen aan te bieden als uitdrukking van Bijbelse spiritualiteit en zo Gods woord een plek te geven in de harten en hoofden van luisteraars: ‚We want to make good art and give good expression to the ancient faith that transcends place and time.' In de loop der jaren hebben verschillende musici deel uitgemaakt van Sons of Korah. De line-up in Houten bestond naast Matt en Rod uit nog een tweede Rod, Rod Wilson (drums en percussie) en Mike ‚Spike’ Avery (bass en ‚soundscapes’).
Spike’s elektronische geluidslandschappen, gecombineerd met de akoustische instrumenten van de overige bandleden en de invloeden uit de wereldmuziek - van Keltische harmonie tot regenpijp - maken de eclectische mix die Sons of Korah typeert. Tegelijk is de variatie in stijlen veel minder groot: je hoort invloeden van Sufjan Stevens, Sigur Ros, een snufje folk, een vleugje minimal music, maar het blijft allemaal binnen de grenzen. Aangename soundtrack-achtige sferen… bij uitstek geschikt voor persoonlijke meditatie. Een idioom waarin op zich voldoende variatie mogelijk is, maar waarin tegelijk een valkuil schuilt: bij oppervlakkige beluistering vervaagt het tot goed in het gehoor liggende achtergrondmuziek.
De cd’s van Psalmen voor Nu worden voor een groot deel ingespeeld door andere musici dan de band die de optredens verzorgt. Daardoor hoor je live andere arrangementen, soms zelfs een heel andere muzikale stijl dan je kent van de cd’s: dynamischer, ongepolijster maar daardoor vaak ook spannender. Tot mijn verrassing was ook Sons of Korah live veel contrastrijker dan de cd’s deden vermoeden. De groep leverde spectaculair muzikaal vuurwerk af, waarbij zweverige sfeermuziek werd afgewisseld met opzwepende latin en verstilde luisterliedjes met zeer dansbare ritmes.
Het verschil in benadering van de psalmen leidt tot opvallende inhoudelijke verschillen. Waar Psalmen voor Nu de psalmen integraal behandelt, gaat Sons of Korah daar wat losser mee om. Sommige songs zijn gebaseerd op een gedeelte van een psalm, sommige songs zijn instrumentaal - en soms worden delen van een psalm vrij geïnterpreteerd of weggelaten. Het valt op dat in die keuzes de scherpe randjes van de psalmen worden verzacht. Zo worden de gruwelijke slotverzen van psalm 137 weergegeven met de enkele zin “Blessed is he who destroys your progeny” en worden in psalm 139 de verzen 19 t/m 22 overgeslagen. Kenmerk van wat Wim Rietkerk ooit aanduide als 'versuikering van het Christendom’ of juist wijsheid, wetend dat voor veel luisteraars deze teksten grote struikelblokken kunnen zijn, helemaal voor hen die via deze muziek voor het eerst in aanraking komen met God, de grote God die Liefde is? Zeker is dat de psalmen in de welluidende versies van Sons of Korah wereldwijd groot gehoor hebben gevonden.
De camera’s van Zendtijd voor de Kerken registreerden het concert voor TV-uitzending en er werden cd-opnames gemaakt. Wie de avond heeft gemist krijgt dus een herkansing!
84 Wat hou ik van uw huis
92 Wat heerlijk om voor u te zingen, HEER
1 Gefeliciteerd
63 God, mijn God bent u
20 Ik vraag de HEER om antwoord nu u om hem roept
121 Ik kijk omhoog naar de hoge bergen
105 Een lied voor de HEER omdat hij voor ons zorgt
32 Gelukkig ben je als je schuld bekent
23 De HEER is mijn herder
145 God, ik adem om van u te zingen
117 Zing mee voor God
Come, sing to God!
Let all the peoples praise the Lord with us
for he is good
and everything he says comes true,
always true!
Glory be to God!
Praise the Lord, our God!